فرهنگ مشاوره و روان درمانی

چکیده پژوهش حاضر با رویکردی کیفی و با هدف مفهوم‌شناسی، دستیابی به شبکه‌ی معنایی «نوجوانی»، استخراج ویژگیهای نوجوانی و روش‌های کاربست پرورش عقل در این دوره مبتنی بر قرآن و روایات با روش تحلیل مفهومی و استنتاجی انجام شد. یافته‌ها نشان داد که دوره‌ی نوجوانی در پارادایم قرآن کریم و روایات سنین ۱۱ تا ۲۱ سال را دربر‌گرفته و دارای 30 ویژگی در منظومه قرآنی بوده و دوره‌ی شکوفایی هویت عبدی، خودمختاری مسئولانه، حرکت از حالت تبعی به استقلالی و از موقعیت عدم استطاعت و مصرف کنندگی به استطاعت و خودکارآمدی است. واژگانی چون «فتی، راهق، ولد، حدث، غلام، بالغ و بلغ أشد، شاب، یافع» در ارتباطی اشراقی شبکه‌ی معنایی این دوره را شکل می‌دادند و مفاهیم «لهو»، «زینت» ویژگی‌های این دوره را بیان می‌کردند. برای استنتاج روش‌های پرورش عقل در این دوره، چهار مبنا، چهار هدف و چهار اصل تربیت عقلانی برای دوره نوجوانی استنتاج گردید و با ابتناء بر آنها هفت روش «صفح، مدارا، تجاهل و تغافل، تبیین تمایز اعمال نجات دهنده از بیهوده و هلاک کننده، نشان دادن دلیلِ حکم، إختبار قبل اختیار، و تبیین تمایز میان استقلال و استکبار» جهت کاربست تربیت عقلانی در این دوره به دست آمد.

چکیده هدف: این مقاله نسبت میان تحول انسان در نظریه حرکت جوهری ملاصدرا و روان‌شناسی پدیداری کارل راجرز را می‌سنجد و می‌پرسد «تحول جوهری» و «تحول پدیداری» هر یک به کدام سطح از پرسش تغییر انسان پاسخ می‌دهند. روش‌شناسی: پژوهش کیفی، مفهومی و متن‌محور است؛ پس از بازسازی درون‌سنتی هر دو دستگاه از آثار اصلی و منابع ثانویه، هفت محور (موضوع و عمق، صورت درجه‌مند، منشأ درونی، آگاهی، انسداد، عاملیت و افق) بر پایه نقش مفاهیم در پاسخ به پرسشی مشترک و بدون فرض هم‌ارزی مفهومی مقایسه شد. یافته‌ها: هر دو سنت تحول را درجه‌مند و درون‌جهت‌دار می‌دانند و ناکامی در آن را به انسداد درونی نسبت می‌دهند؛ اما «عمق» در ملاصدرا به مرتبه وجودی نفس و در راجرز به سازمان تجربه و خود بازمی‌گردد. افزون بر این، عاملیت و افق تحول در دو سنت ناهم‌سطح یا ناهم‌افق‌اند. نوآوری: تمایز تحلیلی دو سطح پاسخ و تعیین نقاطی که شباهت‌ها صرفاً واژگانی‌اند. نتیجه‌گیری: نسبت دو سنت نه این‌همانی است و نه قیاس‌ناپذیری مطلق؛ تفکیک سطوح روان‌شناختی، اخلاقی و وجودی در مشاوره ضروری است.

چکیده چکیده
هدف: این مقاله با هدف تدوین یک مدل جامع مداخله روان‌شناختی در بحران، به‌ویژه در مراکز اسکان موقت خانواده‌های آسیب‌دیده از جنگ، طراحی شده است تا مسیر مداخله از کاهش آشفتگی اولیه تا ایجاد ثبات و در نهایت توانمندسازی و تاب‌آوری پایدار را تبیین کند. روش پژوهش: پژوهش حاضر از نوع توسعه‌ای-کاربردی و با رویکرد تحلیلی-مفهومی انجام شده است. در این مطالعه، با بهره‌گیری از مرور منابع علمی، تحلیل تجارب میدانی و تلفیق یافته‌های نظری در حوزه مداخله در بحران، مدلی سه‌سطحی برای سازماندهی خدمات روان‌شناختی در بستر اسکان موقت طراحی شد. داده‌های پژوهش از طریق برگزاری ۱۰ جلسه گروه کانونی با مشارکت ۲۰ نفر از سرتیم‌های متخصص روان‌شناسی که سابقه فعالیت مستقیم در مراکز اسکان موقت آسیب‌دیدگان از جنگ را داشته‌اند، گردآوری شد. انتخاب مشارکت‌کنندگان به روش «نمونه‌گیری هدفمند» با معیار «تجربه عملیاتی مستقیم در بحران» صورت گرفت. هر جلسه به‌صورت ساختاریافته و با تمرکز بر شناسایی چالش‌های عملیاتی، موانع و راهکارهای اثربخش برگزار گردید. یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد که مداخلات روان‌شناختی در بحران باید به‌صورت پیوسته و مرحله‌بندی‌شده، در سه سطح «کاهش بحران»، «ایجاد ثبات» و «توانمندسازی» اجرا شوند. در هر سطح، کمیته‌های تخصصی شامل اطلاع‌رسانی و ارتباطات، منابع انسانی و ارزیابی، پایش و غربالگری، ارزیابی و کنترل، هماهنگی بین‌بخشی، آموزش و درمان، پژوهش و مستندسازی، و مداخلات روانشناختی محیط محور و تسهیل گری پویایی های جمعی نقش محوری در اثربخشی مداخله دارند.

چکیده هدف از انجام این تحقیق، تاثیر آموزش کفایت اجتماعی بر خودآگاهی هیجانی و شایستگی اجتماعی دانش‌آموزان پرخاشگر، بود. روش تحقیق به صورت نیمه‌آزمایشی بود. جامعه آماری شامل دانش‌آموزان پسر متوسطه اول شهر اصفهان در سال تحصیلی 1403-1404 بود که تعداد 48 نفر با استفاده از روش نمونه‌گیری دردسترس با گروه‌بندی آزمایش و کنترل به عنوان نمونه تحقیق انتخاب شدند. 8 جلسه آموزش کفایت اجتماعی براساس مدل فلنر در نظر گرفته شد و درنهایت با استفاده از پرسشنامه شایستگی اجتماعی زو و جی (2012) و خودآگاهی هیجانی ریفی (2007)، داده‌ها جمع‌آوری شد. تحلیل داده‌ها با آزمون تحلیل واریانس ترکیبی انجام شد. نتایج اتای سهمی نشان داد که بخش قابل توجهی از تغییرات شایستگی اجتماعی و تغییرات خودآگاهی هیجانی دانش‌آموزان، متاثر از اثر آموزش جلسات آموزشی بوده است. درنتیجه، با آموزش کفایت‌های اجتماعی، دانش‌آموز تلاش می‌کند تا ویژگی‌هایی مانند: مسئولیت‌پذیری و اعتماد به نفس را در خود پرورش دهد تا درنهایت شایستگی اجتماعی و خودآگاهی هیجانی بهتری داشته باشد.

چکیده یکی از مهمترین مراحل در فرآیند مشاوره، پایان‌دادن به رابطه مشاوره‌ای است و با توجه به‌اینکه فرآیند پایان، بخشی حیاتی از فرایند مشاوره است، اقدامات در مرحله ‌پایان‌‌ جلسات،‌ نیازمند توجه ویژه است. این‌ پژوهش‌ ‌با مطالعه چگونگی فرایند پایان‌دادن به جلسات مشاوره، توسط مشاوران به روش تحلیل مضمون انجام شده است. جهت جمع‌آوری اطلاعات، از مصاحبه نیمه ساختاریافته، استفاده شد. میدان مورد مطالعه، مشاورانی بودند که حداقل پنج سال سابقه کار مشاوره داشتند. مشارکت‌کنندگان به صورت داوطلبانه و در دسترس انتخاب، و مصاحبه با 10 نفر و تا اشباع داده‌ها انجام شد. تجزیه و تحلیل اطلاعات از طریق روش6 مرحله‌ای براون و کلارک(2006) صورت گرفت. از طریق تحلیل مصاحبه‌ها و شناسه‌گذاری جملات و عبارات، مضامین فرعی به دست‌آمده در چهار مضمون اصلی ((گامهای تدریجی پایان‌دادن، خطاهای مربوط به پایان‌دادن، عوامل موثر بر کیفیت پایان، واکنش‌های مشاور به پایان)) طبقه‌ بندی شد. نتایج نشان داد مشاوران برای پایان دادن به جلسات‌، به رغم اطلاع از گام‌های پایان دادن، غالبا به صورت برنامه‌ریزی شده عمل نمی‌کنند و بستن فرایند مشاوره مطابق استاندارد منابع علمی مشاوره‌ای انجام نمی‌‌‌‌‌‌‌‌شود.

چکیده پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تبیین تجربه بی‌ارادگی ورود به شغل در دانش‌آموزان دختر مقطع متوسطه دوم شهر کرمانشاه انجام شد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و با روش آمیخته و طرح تبیینی انجام شد؛ به‌گونه‌ای که ابتدا مرحله کمی برای شناسایی دانش‌آموزان دارای بی‌ارادگی ورود به شغل و سپس مرحله کیفی با روش پدیدارشناسی برای بررسی تجربه زیسته آنان انجام گرفت. جامعه پژوهش شامل دانش‌آموزان دختر مقطع متوسطه دوم شهر کرمانشاه در سال تحصیلی ۱۴۰۲–۱۴۰۳ بود. در مرحله کمی، ۲۰۰ دانش‌آموز به نسخه دانش‌آموزی مقیاس اراده ورود به شغل دافی، دیمر و جدیدیان (۲۰۱۲) پاسخ دادند. از میان آنان، ۲۸ نفر با نمره بیش از یک انحراف استاندارد پایین‌تر از میانگین شناسایی شدند و ۲۰ نفر از آنان بر اساس ملاک‌های ورود و با نمونه‌گیری هدفمند در مرحله کیفی شرکت کردند. داده‌ها از طریق مصاحبه عمیق و ساختارنیافته گردآوری و با روش کلایزی تحلیل شدند. یافته‌ها به استخراج ۸۴ کد اولیه، ۲۹ مضمون فرعی و دو مضمون اصلی شامل عوامل فردی و عوامل بافتی-اجتماعی منجر شد. نتایج نشان داد که بی‌ارادگی ورود به شغل پدیده‌ای چندبعدی است که در تعامل عوامل فردی و بافتی-اجتماعی تجربه می‌شود. ازاین‌رو، شناسایی این عوامل و طراحی مداخلات هدفمند در مدارس، مراکز آموزشی و خدمات مشاوره شغلی می‌تواند به کاهش بلاتکلیفی، تقویت عاملیت فردی و تسهیل ورود آگاهانه و پایدار به عرصه کار کمک کند.

چکیده ظهور شبکه‌های اجتماعی برخط بر الگوهای ارتباطی و وضعیت هیجانی افراد تأثیر گذاشته و شناخت عوامل مؤثر بر شایستگی‌های هیجانی را ضروری‌تر کرده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی همزمان نقش وضعیت تأهل و الگوی مصرف شبکه‌های اجتماعی در شایستگی‌های هیجانی (هوش هیجانی، خرد هیجانی و نظم‌جویی هیجان) انجام شد. این مطالعه توصیفی-همبستگی بر ۵۶۱ کاربر منتخب به روش نمونه‌گیری در دسترس انجام شد. داده‌ها با پرسشنامه‌های هوش هیجانی، خرد هیجانی و دشواری‌های نظم‌جویی هیجان گردآوری و با آزمون‌های t مستقل، آنووا و خی‌دو در SPSS تحلیل شدند. متأهل‌ها در مقایسه با مجردها، هوش هیجانی و خرد هیجانی کلی و مؤلفه‌های امیدواری، انعطاف‌پذیری هیجانی و حل مسئله بالاتری داشتند. تحلیل کوواریانس دو راهه با کنترل جنسیت و سن نشان داد اثر تعاملی وضعیت تأهل و نوع شبکه اجتماعی بر ابعاد شایستگی هیجانی معنادار نیست (p > .05)؛ بااین‌حال، اثر اصلی تأهل بر تنظیم هیجان معنادار بود و متأهل‌ها تنظیم هیجان بهتری داشتند، درحالی‌که اثر تأهل بر خرد هیجانی و دشواری نظم‌جویی هیجان پس از کنترل جنسیت و سن معنادار نبود. همچنین، استفاده بیش از ۴ ساعت روزانه از شبکه‌ها با کاهش معنادار تقریباً همه شاخص‌های شایستگی هیجانی همراه بود. یافته‌ها نشان می‌دهد شایستگی هیجانی می‌تواند حاصل تعامل عوامل محافظتی رابطه‌ای، مصرف افراطی و انتخاب شبکه‌های برخط تصویرمحور باشد و سبک زندگی دیجیتال، انتخاب‌های ارتباطی و وضعیت رابطه‌ای از عوامل مرتبط با سلامت روان در عصر دیجیتال‌اند. این پژوهش بر آموزش سواد هیجانی، مدیریت مصرف دیجیتال و توجه به کیفیت شبکه اجتماعی غالب به‌عنوان عامل مهم سلامت هیجانی تأکید دارد.

چکیده نظام آموزشی در دوران معاصر با چالش‌های نوپدیدی نظیر کج‌روی‌های اخلاقی-دینی دانش‌آموزان در بستر تحولات پرشتاب فضای دیجیتال مواجه شده است. پژوهش حاضر با هدف تبیین مدل پارادایمی کج‌روی‌های اخلاقی-دینی دانش‌آموزان با تأکید بر عاملیت معلم، مصونیت‌بخشی شناختی و فضای دیجیتال در محیط مدرسه انجام شد. این مطالعه با رویکرد کیفی و طرح نظریه داده‌بنیاد اجرا گردید. جامعه هدف شامل مشاوران تربیتی، روان‌شناسان و کادر آموزشی مجرب مدارس استان‌های کهگیلویه و بویراحمد و خوزستان در سال ۱۴۰۵ بود. با روش نمونه‌گیری هدفمند و نظری، تعداد ۱۸ نفر تا حصول اشباع نظری انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها فرم مصاحبه نیمه‌ساختاریافته محقق‌ساخته بود و داده‌ها از طریق رویکرد کدگذاری سه‌گانه باز، محوری و انتخابی در نرم‌افزار مکس‌کیودا نسخه ۲۴ تحلیل شدند. یافته‌ها نشان داد که تعارضات الگویی، ضعف شناختی و تهاجم رسانه‌ای به‌عنوان شرایط علّی و رهاشدگی در فضای مجازی در کنار برنامه درسی پنهان به‌عنوان شرایط زمینه‌ای عمل می‌کنند. همچنین در رویارویی با شرایط مداخله‌گری نظیر موانع بوروکراتیک، مقوله هسته با عنوان «گذار از آسیب‌پذیری شناختی-ارزشی به مصونیت‌بخشی فعال از طریق احیای عاملیت تربیتی معلم در بستر تعارضات سیستمی استخراج گردید که نیازمند راهبردهایی نظیر اقناع شناختی و مدیریت هیجانات بود. نتایج حاکی از آن بود که نظام آموزشی در یک نقطه عطف تاریخی-شناختی قرار دارد و مدیریت بحران‌های هویتی نسل جدید منوط به عبور از نگاه انفعالی و بخشنامه‌ای است. ازاین‌رو، احیای عاملیت معلمان و ترمیم گسست هنجاری خانواده و مدرسه، نقشی حیاتی در ایجاد انسجام هویتی و پیشگیری از دگردیسی ارزشی ایفا می‌کرد.

چکیده این پژوهش جهت بررسی اثربخشی بسته آموزشی مقابله با قلدری مبتنی بر تعهد اخلاقی بر کاهش قلدری و بی‌تفاوتی‌اخلاقی دانش‌آموزان دوره ابتدایی در مدرسه انجام شد. پژوهش حاضر شبه آزمایشی با طرح پیش‌آزمون _ پس‌آزمون و گروه کنترل استفاده شد. جامعه این پژوهش شامل دانش‌آموزان پسر دارای رفتارهای قلدری دوره ابتدایی در مدارس مشهد در سال تحصیلی 1404-1403 بود. جهت انتخاب نمونه ابتدا با توجه به محدودیت دسترسی و همکاری مدارس، دو مدرسه ابتدایی به صورت در دسترس انتخاب و پس از آن، دانش‌آموزان این مدارس با استفاده از پرسشنامه قلدری ایلی‌نویز (اسپلاگه و هولت، 2001) غربالگری شدند. آن دسته از دانش‌آموزانی که واجد ملاک‌های ورود به پژوهش بودند، وارد مطالعه شدند.پس از آن به صورت تصادفی در دو گروه کنترل و آزمایش جایگزین شدند.از هر دو گروه پرسشنامه بی‌تفاوتی‌اخلاقی بندورا و همکاران(1996) اخذ شد سپس گروه آزمایش، تحت برنامه‌ی آموزش مقابله با قلدری مبتنی برتعهد اخلاقی (بابائی، 1399) به مدت9جلسه60 دقیقه‌ای قرار گرفت، در حالی که گروه کنترل هیچ مداخله‌ای دریافت نکردند. پس از اخذ پس‌آزمون، تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از روش تحلیل کواریانس چندمتغیره و تحلیل کوواریانس تک متغیره صورت گرفت. نتایج پژوهش حاضر نشان داد که بسته آموزشی مقابله با قلدری مبتنی بر تعهد اخلاقی به طور موثری قلدری(045/108=(1،27)f، 001/0p<) و بی‌تفاوتی‌اخلاقی(380/39=(1،27)f، 001/0p<) دانش‌آموزان دوره ابتدایی را کاهش داد.از این رو، برنامه آموزشی مذکور می‌تواند به عنوان یک راهکار کارآمد در مقابله با قلدری و بی‌تفاوتی‌اخلاقی در مدارس ابتدایی به کار رود.

چکیده پژوهش حاضر با هدف بررسی تجربه زیسته رفتارهای خودآسیب‌رسان دانش‌آموزان دختر سنین بلوغ (13 تا 18 سال) در شهر خرم آباد انجام شد. این مطالعه با رویکرد کیفی و بهره‌گیری از روش پدیدارشناسی توصیفی کلایزی به توصیف و تفسیر تجربه زیسته این گروه پرداخته است. جامعه مورد مطالعه شامل دانش‌آموزان دختربا سابقه خودآسیب‌رسانی بدون قصد خودکشی سال 1404است. نمونه‌گیری به شیوه گلوله‌برفی و هدفمند انجام شد و داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با 14 شرکت‌کننده گردآوری گردید تا رسیدن به اشباع نظری. تحلیل داده‌ها با روش تحلیل مضمون در شش مرحله صورت گرفت که منجر به استخراج 157 مضمون پایه، 53 مضمون سازمان‌دهنده و 6 مضمون فراگیر شد. مضامین فراگیر عبارت بودند از: رنج هیجانی و ارزیابی منفی از خود؛ خودآسیب‌رسانی به‌مثابه راهبرد تنظیم هیجان و کسب کنترل؛ خودآسیب‌رسانی به‌مثابه تنبیه، عادت یا پیام ارتباطی؛ زمینه‌های بین‌فردی، خانوادگی و اجتماعی ـ فرهنگی؛ فشارهای موقعیتی و دشواری در مقابله؛ و تجربه‌های آسیب‌زا و نیاز به حمایت. یافته‌ها نشان داد که خودآسیب‌رسانی اغلب به‌عنوان مکانیزمی ناکارآمد برای مدیریت هیجانات منفی و دستیابی به تسکین موقت عمل می‌کند، اما با احساس شرم، پنهان‌کاری و تشدید مشکلات روان‌شناختی همراه است. پژوهش حاضر همچنین نشان داد که خودآسیب‌رسانی را نه فقط به‌عنوان "رفتار"، بلکه باید به‌عنوان یک "فرایند تجربه‌شده" در بستر فشار، رنج، رابطه، معنا و نیاز به حمایت فهم کرد. بر اساس نتایج، پیشنهادهای پژوهش شامل آموزش مهارت‌های مقابله‌ای، توسعه زیرساخت‌های حمایتی، اجرای مداخلات روان‌شناختی، کاهش پیامدهای منفی رسانه‌های اجتماعی و کاهش انگ اجتماعی این رفتارها است.