فرهنگ مشاوره و روان درمانی

چکیده پژوهش حاضر، با هدف طراحی و اعتبارسنجی بسته آموزشی مقابله با شکست عاطفی با رویکرد درمان چندبعدی معنوی خداسو صورت پذیرفت. ابتدا سبب‌شناسی شکست عاطفی در دو مرحله براساس دو منبع مصاحبه کیفی با افراد دچار شکست عاطفی و منابع اسلامی با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی بنگستون ‏(2016) صورت گرفت و سپس اعتبارسنجی حاصل از نتایج آن انجام شد. پس از تعیین الگوی سبب‌شناسی، بسته آموزشی باتوجه به نتایج سبب‌شناسی و با رویکرد درمان چندبعدی معنوی خداسو در 14 جلسه 60 دقیقه‌ای طراحی شد. اعتبارسنجی بسته آموزشی با استفاده از نظرات 10 متخصص در دو بخش روایی محتوایی بسته آموزشی و سنجش امکان‌پذیری مورد بررسی قرار گرفت. جامعه آماری در بخش اعتبارسنجی، متخصصان روان‌شناسی در شهر قم بودند که به روش نمونه-گیری هدفمند انتخاب شدند. یافته‌های حاصل از پژوهش نشان داد در بخش روایی محتوایی بسته آموزشی، میانگین نسبت روایی محتوایی (CVR) کل جلسات در بخش اهداف برابر با 9/0 و در بخش تکنیک‌ها 89/0 است و میانگین شاخص روایی محتوایی (CVI) کل جلسات نیز در بخش اهداف برابر با 92/0 و در بخش تکنیک‌ها برابر 93/0 است و بسته آموزشی از روایی محتوایی مناسبی برخوردار است. همچنین، یافته‌های سنجش امکان‌پذیری نشان داد که بسته آموزشی با میانگین کل امکان‌پذیری (برابر با 83/3)، از مقبولیت، تناسب، کاربردپذیری، تقاضا، یکپارچگی، قابلیت انطباق، منابع، قابلیت اجرا و تعمیم‌پذیری کافی برخوردار است. نتایج حاصل از این مطالعه، بستر مناسبی جهت بررسی اثربخشی بسته آموزشی و استفاده از آن جهت کاهش نشانگان بالینی ناشی از شکست عاطفی به‌وجود آورده است.

چکیده آموزش نماز و ترغیب به برپایی آن برای نونهالان، به عنوان یکی از رفتارهای مهم مذهبی، از نگاه رویکردهای تربیتی حائز اهمیت است. آموزش برپایی نماز دارای ابعاد شناختی، رفتاری و انگیزشی است که باید با سن مخاطبان متناسب باشد. پژوهش حاضر با هدف تدوین بسته آموزشی برپایی نماز با رویکرد خیرگزینی، و با استفاده از دو روش کیفی و کمی انجام شده است. در بخش کیفی، تهیه گزاره‌های متنتاسب با سنین کودکی از واژه‌ی صلاه در آیات قرآن، تحلیل محتوای متون مرتبط با نماز جهت غنی سازی محتوای بسته و همچنین، طراحی و تدوین بسته آموزشی، با توجه به سیر خیرگزین شدن در سنین ۱۰ تا ۱۲ سال صورت پذیرفت و در نهایت، توسط گروهی ۵ نفره از متخصصان تعدیل گردید. در بخش کمی، برای بررسی محتوای پروتکل، ضریب نسبی روایی محتوا (CVR) و شاخص روایی محتوا (CVI)، محاسبه گردید. بررسی روایی محتوایی، توسط متخصصان نشان داد CVR کل پروتکل 0/99 و CVI جلسات0/98 می‌باشد که نشان‌دهنده حداقل نصاب مورد قبول است. این بسته ضمن فعالسازی تفکر و ارائه راهکارهای جذاب به مربیان، نماز را به عنوان بزرگترین خیر، به دختران 10 تا 12 سال آموزش می‌دهد.

چکیده پژوهش حاضر با هدف بررسی تجارب مؤثر نوجوانان ساکن در مراکز شبه‌خانواده در زمینه رشد شخصی و اجتماعی انجام شد. نوجوانان بی‌سرپرست یا بدسرپرست به دلیل فقدان حمایت خانوادگی و شرایط خاص زندگی، در معرض آسیب‌های روانی و اجتماعی گسترده‌ای قرار دارند؛ ازاین‌رو مطالعه چگونگی تجربه آنان از زندگی در این مراکز می‌تواند به شناسایی عوامل تسهیل‌کننده رشد کمک کند. روش پژوهش کیفی و مبتنی بر رویکرد پدیدارشناسی بود. مشارکت‌کنندگان شامل 16 نوجوان (10دختر و 6 پسر) ساکن مراکز شبه‌خانواده استان یزد بودند که به‌صورت هدفمند انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه نیمه‌ساختاریافته جمع‌آوری و با روش کلایزی تحلیل گردید. یافته‌ها نشان داد چهار مقوله اصلی در رشد شخصی و اجتماعی این نوجوانان نقش برجسته‌ای دارند: یادگیری مهارت‌های کاربردی و آینده‌محور، ایجاد احساس تعلق گروهی، تجربه نظم و انضباط در زندگی روزمره، و مواجهه با شکست‌ها به‌عنوان فرصتی برای رشد. این نتایج بیانگر آن است که مراکز شبه‌خانواده می‌توانند با فراهم کردن محیطی حمایتی، آموزش مهارت‌های زندگی و تقویت ساختارهای اجتماعی، مسیر رشد و توانمندسازی نوجوانان را هموار کنند.

چکیده تربیت جنسی در جامعه ایران یکی از حوزه‌های حساس و در عین حال کمتر سامان‌یافته نظام آموزشی و تربیتی است که با چالش‌های فرهنگی، اجتماعی و خانوادگی متعددی مواجه است. پژوهش حاضر با هدف تدوین و اعتباریابی برنامه آموزشی تربیت جنسی خانواده‌محور انجام شد. روش مطالعه از نوع توسعه‌ای ـ کاربردی و با رویکرد کیفی بوده و جامعه آماری شامل خبرگان حوزه‌های تعلیم و تربیت، روان‌شناسی، مشاوره، علوم تربیتی، فقه و حقوق اسلامی بود. داده‌ها از طریق مرور اسناد، مصاحبه نیمه‌ساختاریافته و پرسشنامه قضاوت خبرگان گردآوری و با استفاده از تحلیل مضمون بررسی شدند. فرایند تدوین برنامه آموزشی در چهار مرحله (استخراج مبانی نظری، اجماع‌سازی، روایی محتوایی، تنظیم نسخه نهایی) انجام گرفت. یافته‌ها نشان داد که برنامه بر چهار بخش اصلی اهداف، اصول، محتوای آموزشی و مخاطبان استوار است. اهداف در سه سطح فردی، خانوادگی و اجتماعی تعریف شد؛ اصول بر همسویی با ارزش‌های اسلامی ـ ایرانی، تناسب رشدی و خانواده‌محوری تأکید داشتند؛ و محتوای آموزشی ابعاد چندگانه‌ای از جمله هویت جنسی، سلامت جنسی، مهارت‌های والدگری، پیشگیری از آسیب‌ها و آزارهای جنسی و سالم‌سازی محیط را پوشش داد. مخاطبان اصلی برنامه مربیان تخصصی و تسهیلگران اجتماعی معرفی شدند. نتایج پژوهش نشان داد که اجرای این برنامه می‌تواند به استانداردسازی آموزش‌های جنسی، ارتقای آگاهی و توانمندسازی والدین و مربیان، کاهش آسیب‌های اجتماعی و تحکیم بنیان خانواده کمک کند و در نهایت الگویی یکپارچه و منسجم برای آموزش‌های جنسی متناسب با فرهنگ اسلامی ـ ایرانی ارائه دهد.

چکیده تحولات اجتماعی و افزایش اشتغال زنان در دهه‌های اخیر، الگوی حضور مادر در خانواده و کیفیت تعاملات مادر–فرزند را دستخوش تغییر کرده است. با وجود پژوهش‌های متعدد درباره پیامدهای اشتغال مادر، بیشتر مطالعات با رویکردهای کمی انجام شده و کمتر به تجربه زیسته نوجوانان از رابطه با مادر در بستر حضور در خانه یا اشتغال بیرون از خانه پرداخته‌اند. ازاین‌رو، پژوهش حاضر با هدف واکاوی نقش حضور مادر در خانه در تجربه زیسته نوجوانان از رابطه با مادران خانه‌دار و شاغل بیرون از خانه انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسی توصیفی انجام گرفت. مشارکت‌کنندگان شامل ۱۶ نوجوان بودند که به‌صورت هدفمند انتخاب شدند (۸ نوجوان با مادر خانه‌دار و ۸ نوجوان با مادر شاغل). داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری و با روش تحلیل پدیدارشناسی کلایزی تحلیل شدند. یافته‌ها نشان داد تجربه نوجوانان از رابطه با مادران خانه‌دار در سه مقوله اصلی «پیوند عاطفی و امنیت روانی»، «حمایت تحصیلی و رشد فردی» و «پیامدهای نقش خانه‌داری برای مادر و فرزند» سازمان می‌یابد. همچنین تجربه نوجوانان از رابطه با مادران شاغل بیرون از خانه در چهار مقوله «نقش اشتغال در هویت اجتماعی و الگوگیری فرزند»، «پیامدهای عاطفی رابطه مادر–فرزند در بستر اشتغال»، «نقش اقتصادی و حمایتی مادر شاغل» و «تحول ادراک و پذیرش نقش مادر شاغل در گذر زمان» طبقه‌بندی شد. نتایج بر اهمیت تعادل کار–خانواده و توجه به کیفیت روابط مادر–فرزند تأکید دارد.

چکیده هدف پژوهش حاضر بررسی تجارب زیسته خانواده های شهدای دفاع مقدس دوازده روزه ایران و اسرائیل پیرامون مفهوم مقاومت و شهادت بود. روش پژوهش حاضر پدیدارشناسی تفسیری بود. در این روش با استفاده از نمونه گیری هدفمند با 15 خانواده شهید در جنگ دوازده روزه مصاحبه شد و با استفاده از رویکرد دیکلمن، تانر و آلن (1989) نتایج در دسته های مضامین اصلی و فرعی در حول محور مضامین هسته ای طبقه بندی شدند. مضامین اصلی به دست آمده بر مبنای مفاهیم مقاومت و ایثار عبارت بودند از: فلسفه زندگی بر محور حق؛ بصیرت و انتخاب آگاهانه؛ عاملیت و میل به برقراری عدالت؛ ایثار و ارجحیت صلاح خلق؛ منشا و ریشه شهادت؛ شهیدوارانه زیستن؛ مکتب و کانون تربیت شهید؛ عوامل تکمیل گر در فرهنگ شهادت و موانع ایثار و شهادت طلبی که حول محور هسته مرکزی سبک زندگی خدا محور مبتنی بر هستی شناسی الهی شکل گرفتند. چنین پژوهش هایی می تواند در شناخت جهان بینی و سبک زندگی شهدا، به عنوان اسطوره های مانای فرهنگی موثر بوده و ترسیم گر ساختار و شیوه اجرای برنامه ها در ترویج فرهنگ ایثار و شهادت در جامعه انتقلابی ایران باشد.

چکیده اختلال اضطراب اجتماعی از شایع‌ترین اختلالات اضطرابی در بزرگسالان است. درمان شناختی‌رفتاری مداخله‌ای مؤثر برای آن محسوب می‌شود؛ بااین‌حال، فراتحلیل‌های پیشین کمتر به بررسی اختصاصی بزرگسالان پرداخته‌اند. بنابراین، هدف پژوهش حاضر، بررسی و ترکیب نظام‌مند مطالعات موجود و برآورد اندازه اثر کلی درمان شناختی رفتاری بر کاهش اضطراب اجتماعی در جمعیت بزرگسال بود. پژوهش حاضر یک مرور نظام‌مند و فراتحلیل است که با جست‌وجوی جامع در پایگاه‌های داده داخلی از سال 1385 تا 1403 انجام شد. در مجموع، از میان ۵۶۷ مطالعه شناسایی‌شده، ۱۴ پژوهش با معیارهای ورود مطابقت داشتند و وارد تحلیل نهایی شدند. یافته‌ها نشان داد که درمان شناختی رفتاری اثربخشی معنادار و قابل توجهی در کاهش علائم اضطراب اجتماعی در بزرگسالان دارد (g هدجز= 2/274-). باوجود ناهمگنی متوسط بین مطالعات (شامل طرح های کارآزمایی آزمایشی و نیمه آزمایشی)، تحلیل‌های حساسیت و بررسی متغیرهای میانجی نشان دادند که نتایج پایدار باقی می‌مانند. نوآوری این مطالعه در تمرکز انحصاری بر جمعیت بزرگسال و ترکیب شواهد پراکنده موجود است که تاکنون در ادبیات پژوهشی مغفول مانده بود. نتایج نشان داد که درمان شناختی رفتاری یک درمان مؤثر برای کاهش اضطراب اجتماعی در بزرگسالان محسوب می‌شود، اما برای بررسی دقیق‌تر نقش ویژگی‌های جمعیت‌شناختی و الگوهای درمانی پژوهش‌های آینده ضروری است

چکیده این پژوهش با هدف بررسی نقش میانجیگری تنظیم هیجان و تعدیلگری خودکارآمدی زناشویی در رابطه بین ابعاد دلبستگی و احساس تنهایی با روش کمی-توصیفی از نوع همبستگی (مدل معادلات ساختاری) انجام شد. جامعه پژوهش کلیه مادران کودک نوپا تک فرزند شهر تهران در سال 1403 بود حجم نمونه با استفاده از نرم افزار power* G تعیینگردید ابزار گرداوری داده ها پرسش‌نامه های احساس تنهایی دیتوماسو و همکاران (2004)، ابعاد دلبستگی کولینز و رید (1990)، خودکارآمدی زناشویی لوپز و همکاران (2007) ، تنظیم هیجان گراس و جان (2003) بودند. نتایج تحلیل مسیر نشان داد اثر تعاملی خودکارآمدی با دلبستگی ایمن بر تنهایی معنادار است ۰٫۰31 =. P بصورتی که در افراد با خودکارامدی بالاتر از میانگین رابطه دلبستگی ایمن بر تنهایی منفی تر است. سه مسیر دلبستگی دوسوگرا ،خودکارآمدی ،ارزیابی مجدد (0.01 P< , ۰٫066-=β)، دلبستگی دوسوگرا ،خودکارآمدی ،سرکوبی (0.01 P< , ۰٫069-=β)ومسیر دلبستگی دوسوگرا، خودکارآمدی ، تنهایی معنادار بودند (0.01 P< , ۰٫135=β) این الگو نشان می‌دهد دلبستگی دوسوگرا با کاهش خودکارآمدی همراه است و کاهشِ خودکارآمدی به‌طور غیرمستقیم با افزایش تنهایی ارتباط دارد . اثر میانجگری سرکوبی و ارزیابی مجدد در رابطه دلبستگی و تنهایی تایید نشد. اما سرکوبی اثر مستقیم بر تنهایی داشت. نتایج نشان میدهد که خودکارآمدی زناشویی و سبک های دلبستگی نقش مهمی در تنهایی دارندو سرکوبی عامل خطر بین‌فردی است بنابراین طراحی مداخلاتی که همزمان بر تقویت خودکارآمدی زناشویی، کاهش سرکوبی و افزایش امنیت رابطه‌ای تمرکز دارندمهم هستند.

چکیده هدف پژوهش حاضر واکاوی سازه‌های شکل‌دهنده داستان مسیر شغلی دانش‌آموزان کمال‌گرای استعداد درخشان با کاربست نظریه برساخت‌گرایی شغلی ساویکاس (2013) به‌عنوان چارچوب نظری و روش‌شناختی بود. این پژوهش با روش کیفی از نوع پدیدارشناسی انجام شد. جامعه‌آماری شامل دانش‌آموزان دختر پایه دهم مدارس استعدادهای درخشان شهر اصفهان در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ بود. ابتدا، ۱۰۰ دانش‌آموز به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب و به پرسشنامه کمال‌گرایی هیل (۲۰۰۴) پاسخ دادند. سپس، دانش‌آموزانی که نمره آنها یک انحراف معیار بالاتر از میانگین بود به‌صورت هدفمند (ده نفر) انتخاب و به سوالات مصاحبه «داستان مسیر شغلی من» (ساویکاس، ۲۰۱۵) که منطبق بر پنج مؤلفه داستان شغلی از منظر نظریه برساخت‌گرایی است (الگوها، رغبت‌ها، داستان‌های مورد علاقه، شعارها و خاطرات اولیه) پاسخ دادند. تحلیل داده‌ها با روش کلایزی انجام شد. یافته‌ها به استخراج شش مضمون اصلی شامل نیازهای مشاوره‌ای و خودیاری (خودشناسی و یادگیری مستقل، پذیرش و امنیت روانی)، الگوهای آرمانی و خودِ ایده‌آل (استقلال، پشتکار و شجاعت / هوش، عدالت و مسئولیت اخلاقی / ایمان و معنویت)، رغبت‌ها و جهت‌گیری انگیزشی (یادگیری شخصی، علمی و انگیزشی، و تعادل روانی-جسمی)، بازتاب خویشتن مؤلف (استقلال، شجاعت و عدالت‌خواهی / همدلی، رشد درونی و نوآوری / تلاش برای موفقیت و ثبات)، نصیحت‌گر درونی و شعارهای زندگی (پیشرفت، تاب‌آوری و خودباوری / معنویت، اصالت و خودپذیری)، و بازسازی معنایی خاطرات (چالش‌های اولیه، راهبردهای رشد و عاملیت، و ارتباطات مثبت و اعتماد) انجامید. در مجموع، هدایت آگاهانه کمال‌گرایی از طریق مداخلات مبتنی بر برساخت‌گرایی شغلی می‌تواند به تقویت رشد هویتی و انتخاب آگاهانه‌تر مسیر شغلی دانش‌آموزان کمک کند.

چکیده پژوهش حاضر با هدف مطالعه کیفی تجربه زیستۀ شوهران دارای همسر با مشکل وسواس تمیزی به روش پدیدارشناسی انجام شده است. با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند و معیار اشباع نظری، تعداد 15 مرد مراجعه کننده به مراکز مشاوره شهر اصفهان در سال 1401 در این مطالعه شرکت کردند. جهت تشخیص وسواس تمیزی در همسران ایشان، از تشخیص‌گذاری مراکز مشاوره شهر اصفهان استفاده شد. برای گردآوری اطلاعات از مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته عمیق استفاده شد. محتوای مصاحبه‌ها با استفاده از روش 7 مرحله‌ای کلایزی تحلیل شد. مقوله‌های اصلی شامل: 1- تصورات اولیه از وسواس؛ 2- پیامدها در روابط با اطرافیان؛ 3- تأثیرات بر خلق و خوی فرد وسواسی و سایر اعضای خانواده؛ 4- تأثیرات بر روابط با همسر؛ 5- تأثیرات بر روابط فرد وسواسی و همسرش با فرزندان؛ 6- تأثیرات بر تمایل به فرزندآوری؛ 7- تأثیرات بر تربیت فرزند؛ 8- تأثیرات بر روابط عاطفی و زناشویی؛ 9- پیامدهای اقتصادی؛ 10- تأثیر بر تفریحات و سرگرمی‌ها؛ و 11- انتظارات همسر وسواسی از شوهر است. هر کدام از مقوله‌های اصلی خود شامل مقوله‌های فرعی بود که جمعا تعداد آنها به 44 مورد رسید. نتایج نشان داد که زندگی با همسر مبتلا به وسواس تمیزی، دست‌کم در مورد برخی افراد، چالش‌های خاصی دارد که نیازمند توجه، دقت و سازگاری است و این موضوع می‌تواند در مشاوره‌های پیش و پس از ازدواج نیز مورد توجه باشد.