نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه آموزش روانشناسی و مشاوره، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی 889 - 14665 تهران،ایران.

2 استادیار، گروه سلامت و خانواده، دانشکده خانواده، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران

3 استادیار گروه مشاوره، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.

چکیده

هدف پژوهش حاضر بررسی تجارب زیسته خانواده های شهدای دفاع مقدس دوازده روزه ایران و اسرائیل پیرامون مفهوم مقاومت و شهادت بود. روش پژوهش حاضر پدیدارشناسی تفسیری بود. در این روش با استفاده از نمونه گیری هدفمند با 15 خانواده شهید در جنگ دوازده روزه مصاحبه شد و با استفاده از رویکرد دیکلمن، تانر و آلن (1989) نتایج در دسته های مضامین اصلی و فرعی در حول محور مضامین هسته ای طبقه بندی شدند. مضامین اصلی به دست آمده بر مبنای مفاهیم مقاومت و ایثار عبارت بودند از: فلسفه زندگی بر محور حق؛ بصیرت و انتخاب آگاهانه؛ عاملیت و میل به برقراری عدالت؛ ایثار و ارجحیت صلاح خلق؛ منشا و ریشه شهادت؛ شهیدوارانه زیستن؛ مکتب و کانون تربیت شهید؛ عوامل تکمیل گر در فرهنگ شهادت و موانع ایثار و شهادت طلبی که حول محور هسته مرکزی سبک زندگی خدا محور مبتنی بر هستی شناسی الهی شکل گرفتند. چنین پژوهش هایی می تواند در شناخت جهان بینی و سبک زندگی شهدا، به عنوان اسطوره های مانای فرهنگی موثر بوده و ترسیم گر ساختار و شیوه اجرای برنامه ها در ترویج فرهنگ ایثار و شهادت در جامعه انتقلابی ایران باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

A Phenomenological Study of the Narratives of Resistance and Martyrdom from the Perspective of Martyrs’ Families in the Twelve-Day Sacred Defense between Iran and Israel

نویسندگان [English]

  • Masoomeh Zibaeinejad 1
  • Fatemeh Ghaseminiaei 2
  • Zahra Amanollahi 3

1 Assistant Professor ,Department of Psychology and Counselling, Farhangian University, P.O. Box 14665-889,Tehran, Iran.

2 Assistant Professor, Department of Health and Family, Faculty of Family, Alzahra University, Tehran, Iran

3 Department of Counseling, Faculty of Education and Psychology, Alzahra University, Tehran, Iran.

چکیده [English]

The present study aimed to explore the lived experiences of the families of martyrs from the Twelve-Day Sacred Defense between Iran and Israel regarding the concepts of resistance and martyrdom. The research employed an interpretative phenomenological approach. Using purposive sampling, interviews were conducted with 15 families of martyrs from the Twelve-Day War, and data were analyzed following the method proposed by Diekelmann, Tanner, and Allen (1989). The findings were organized into main and subthemes clustered around core thematic categories. The main themes derived from the concepts of resistance and self-sacrifice included: the philosophy of life centered on truth; insight and conscious choice; agency and the desire to establish justice; self-sacrifice and prioritizing the welfare of others; the origin and essence of martyrdom; living in a martyr-like manner; the martyr’s family as a school and nucleus of moral upbringing; complementary factors in the culture of martyrdom; and obstacles to self-sacrifice and martyrdom-seeking. These themes were integrated around the central core of a God-centered lifestyle based on divine ontology. Such studies can contribute to understanding the worldview and lifestyle of martyrs as enduring cultural archetypes and serve as a guide for structuring and implementing programs aimed at promoting the culture of self-sacrifice and martyrdom in revolutionary Iranian society.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Resistance
  • Martyrdom
  • Families of Martyrs
  • Twelve-Day Sacred Defense between Iran and Israel
  • Phenomenology
ابراهیمی قوام، صغری. (1405). نگارش تأملی به‌مثابه ابزار پردازش روان‌شناختی و یادگیری انتقادی در مواجهه با بحران‌های بشری: مطالعه موردی جنگ ۱۲ روزه ایران و اسراییل. فرهنگ مشاوره و روان‌درمانی، 17(65)، 119-142. https://doi.org/10.22054/qccpc.2025.87867.3508 آقایی، عاطفه و خلیلی، محسن. (1397). تحلیل پدیدارشناسانه مدیریت بدن در بین دختران و زنان جوان شهر تهران سال 1396. نشریه زن و مطالعات خانواده، 11(41)، 57-72. https://journals.iau.ir/article_667253.html پریزاد، رضا و هاشمی منفرد، سیدجواد. (1399). تأثیر گفتمان شهادت بر ساخت هویت ملی. سپهر سیاست، 7(26)، 181-147. https://journals.iau.ir/article_678917.html پیشگر، زری؛ سمنون، مرتضی؛ سید هاشمی، محمد اسماعیل؛ شریفی، عنایت اله. (1398). معنای زندگی از نگاه اسلام و پیوند آن با سبک زندگی. پژوهش‌های اعتقادی –کلامی، 9(36)، 247-263. http://kalam.saminatech.ir/Article/19236/FullText جعفری، اکرم و رضایی للری، افسانه (1403). اوصاف شهید از دیدگاه قرآن و روایات، مجله پژوهش و مطالعات علوم اسلامی، 6(59)، 10-25. https://www.joisas.ir/showpaper/4155135 جواهری، محمدرضا. (1401). اجر جهاد و مقاومت از گام نخست تا شهادت در حدیث امام رضا علیه السلام. مطالعات بیداری اسلامی، 11(24)، 81-102. https://www.sid.ir/paper/1042369/fa رحمانی منفرد، ندا. (1394). نگاهی به معنای زندگی در اسلام. دومین کنفرانس بین‌المللی پژوهش در مهندسی، علوم و تکنولوژی، 2 اسفند، تهران. https://civilica.com/doc/508321/ رزاقی زاده، سکینه؛ آرام، محمدرضا و ایزدی، مهدی. (1403). نقد و بررسی مفهوم شهید و شهادت در اسلام از دیدگاه اتان کلبرگ. پژوهش دینی، 48، 251-273. URL: http://pdmag.ir/article-1-2079-fa.html رسالت، سهیلا؛ سعدی پور، اسماعیل و نجاتی حسینی، محمود. (1402). تحلیل گفتمان انقلاب اسلامی در برنامه‌های رسانه ملی با تأکید بر ارزش‌های مقاومت، ایثار و شهادت. اسلام و مطالعات اجتماعی، 11(1)، 197-165. 10.22081/JISS.2023.65082.1967 رنجبر، فاطمه؛ خاجی، علی؛ عرقی زاده، حسن و نیکنام، محمدحسین. (1400). فرهنگ ایثار و شهادت بخش سوم: آسیب‌ها و تهدیدها و پیشگیری از آن‌ها. نشریه بهداری رزمی دفاع مقدس و مقاومت، 4(1)، 48-55. https://civilica.com/doc/1695646/ سادات شفیعی، سمیه (1404). گونه شناسی اکتشافی مسائل اجتماعی مبتلابه همسران شهدا در نقش مادری از منظر فرزندانشان، فصلنامه برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، 16(63)، 123-155. https://doi.org/10.22054/qjsd.2024.79006.2586 سید وکیلی، حمیدرضا. (1398). زندگی پس از مرگ از منظر صدرالمتالهین. فصلنامه پژوهش‌های اعتقادی-کلامی، 9(34)، 111-132. http://kalam.saminatech.ir/Article/19043/FullText شریعتمدار، آسیه و قاسمی نیائی، فاطمه. (1400). نقش تعاملی فرد-رسانه (مجازی غیردولتی) در زمینه اخبار مرگ بر استرس ادراک‌شده و مقابله با آن در دوران قرنطینگی بیماری کووید-19. روان‌شناسی سلامت، 10(37)، 44-21. https://doi.org/10.30473/hpj.2023.61706.5412 شریعتی، سیدصدرالدین. (1392). درآمدی بر سبک زندگی اسلامی در آیات و روایات. فرهنگ مشاوره و روان‌درمانی، 4(13، 1-10. https://doi.org/10.22054/qccpc.2013.6082 طالبی، مجتبی (1403). آموزش و انتقال فرهنگ شهادت و ایثار به نسل جوان در جامعه اسلامی، مجله پژوهش و مطالعات علوم اسلامی، 6(58)، 62-66. https://joisas.ir/showpaper/23873 عزیزی، علیرضا و اکبرشاهی، رافعه (1402). ارتقای فرهنگ ایثار و شهادت در بین نسل جوان، https://civilica.com/doc/1948410 قاسمی، بهزاد. (1397). ارزیابی تأثیر فرهنگ شهادت‌طلبی انقلاب اسلامی ایران در جهان اسلام و عرصه بین الملل. مطالعات سیاسی جهان اسلام، 7(28)، 113-91. 10.30479/PSIW.2019.9347.2357 قریشی کرین، سیدحسن و قربانی، حسین علی. (1397). مقاله ترویجی بررسی گستره عدالت در وصیت‌نامه‌های شهدای جنگ تحمیلی. مطالعات دفاع مقدس، 4(16)، 62-47. 20.1001.1.25883674.1397.4.4.3.4 لزگی، علینقی و عبدی، فریدون (1402). نقش بصیرت در حفظ و ارتقا و استمرار بخشی به فرهنگ ایثارگری و شهادت‌طلبی در بین دانشجویان دانشگاه افسردی امام علی (ع). پژوهشنامه علوم دفاعی، 8، 82-67. https://civilica.com/doc/1929361/ محمدباقر نادم، (1401). رفتارشناسی تربیت دینی در خانواده شهدا، نشریه ره‌توشه، 3(10)، 51-61. https://rahtoosheh.dte.ir/article_72816.html مرادی، تهمینه. (1400). بررسی ادبیات مقاومت و شهادت‌طلبی در کتب فارسی متوسطه دوم. پژوهشنامه اورمزد، 57، 4-21. https://sid.ir/paper/968521/fa ناظمی اردکانی، مهدی و خالدیان، صفرعلی. (1397). مؤلفه‌های فرهنگی گفتمان مقاومت اسلامی در جهان اسلام. مطالعات سیاسی جهان اسلام، 7(26)، 86-59. https://www.sid.ir/paper/259908/fa نخی، محمد و پیرچراغ، محمدرضا (1392). مبانی تربیتی شهادت در قرآن با نگاهی به تفاسیر فریقین، نشریه مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی (فروغ وحدت)، 9(32)، 48. http://noo.rs/LcZqo نصیری، بهاره و بختیاری، آمنه. (1401). تبیین جامعه‌شناختی فرهنگ ایثار و شهادت. دوفصلنامه شاهد اندیشه، 3(1)، 33-68. https://ensani.ir/fa/article/512866 نوروزی، حسین، احمدی خلیل‌آبادی، الهه و عرفانیان، زهرا (1402). مرگ و زندگی پس از مرگ از دیدگاه قرآن، روایات، احادیث و محققین علوم دینی. تهران: کتابناک. https://fanuus.org/library References Bonsen, S. (2019). Dying for God?–The Meaning of Martyrdom. In Martyr Cults and Political Identities in Lebanon: " Victory or Martyrdom" in the Struggle of the Amal Movement (pp. 35-57). Wiesbaden: Springer Fachmedien Wiesbaden. https://doi.org/10.1007/978-3-658-28098-7 Murphy, A. R. (2023). Theorizing political martyrdom: Politics, religion, death, and memory. Political theology, 24(5), 465-485. DOI: https://doi.org/10.1080/1462317X.2022.2125118 Qutoshi, S. B. (2018). Phenomenology: A philosophy and method of inquiry. Journal of education and educational development, 5(1), 215-222. Shehata, A. (2022). Martyrdom in Early Islam: The Role of Martyrs' Mothers. Journal of Social Science and Education Research Studies, 2(7), 228-234. Shehata, A. (2022). Martyrdom in Early Islam: The Role of Martyrs' Mothers. Journal of Social Science and Education Research Studies, 2(7), 228-234. Surjányi, D. (2025). The Cult of Shahīds in Islamic Legal Theory as Opposed to Jewish and Christian Martyrdom. Díké-A Márkus Dezső Összehasonlító Jogtörténeti Kutatócsoport folyóirata, 9(2), 113-131. DOI: https://doi.org/10.15170/DIKE.2025.09.02.08 Tuffour, I. (2017). A critical overview of interpretative phenomenological analysis: A contemporary qualitative research approach. Journal of healthcare communications, 2(4), 52. Zamani, M. (2025). The Role of the Culture of Sacrifice and Martyrdom in the Creation of a new Islamic Civilization. Language and Culture, (33), 102-113.