تحلیل سه‌بعدی فرسودگی شغلی در مشاوران مدارس: بررسی تجارب زیسته (دل‌زدگی جسمانی، ارتباطی و بازدارندگی از کار) و مدل راهکارهای مقابله‌ای

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد مشاوره دانشگاه علامه طباطبائی

2 استادیار دانشگاه علامه طباطبائی

چکیده
زمینه و هدف: فرسودگی شغلی مشاوران مدارس، به‌ویژه در محیط‌های پرفشار عاطفی، چالشی مهم است که سلامت روان آنان و کیفیت خدمات مشاوره‌ای را تحت تأثیر قرار می‌دهد. این پژوهش با هدف تبیین ابعاد فرسودگی شغلی بر اساس تجربه زیسته مشاوران و مدل‌سازی راهکارهای مقابله‌ای آنان انجام شد.
روش: این مطالعه کیفی با روش تحلیل مضمون بر اساس چارچوب شش‌مرحله‌ای براون و کلارک انجام گرفت. جامعه پژوهش مشاوران زن مدارس متوسطه اول منطقه ۴ اصفهان بودند که 12 نفر از آنان با نمونه‌گیری هدفمند ملاکی (حداقل 5 سال سابقه کاری و خوداظهاریِ فرسودگی مزمن) انتخاب شدند. داده‌ها در بهار و تابستان ۱۴۰۴ از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری و با نرم‌افزار MAXQDA تحلیل شدند. برای روایی یافته‌ها، از بازبینی مشارکت‌کنندگان و ارزیابی همتایان استفاده شد.
یافته‌ها: تحلیل داده‌ها به 40 کد اولیه، 23 مضمون فرعی و 4 مضمون اصلی منجر شد. مضامین اصلی شامل سه بُعد فرسودگی: «دل‌زدگی جسمانی و روانی» (خستگی عاطفی و نشانگان جسمی)، «دل‌زدگی ارتباطی» (تضعیف روابط با دانش‌آموزان، همکاران و مدیران) و «بازدارندگی از کار» (اجتناب شغلی و تمایل به کناره‌گیری) و یک مضمون «راهبردهای مقابله‌ای عملیاتی» (فردمحور، نظیر مشورت با همکاران، معنابخشی به کار و تعهد حرفه‌ای) بود.
نتیجه‌گیری: اگرچه مشاوران از راهبردهای فردمحور برای مدیریت فرسودگی بهره می‌برند، این راهبردها در برابر فشارهای ساختاری مزمن (مانند اضافه‌بار نقش و کمبود حمایت سازمانی) کافی نیستند. بنابراین، فرسودگی شغلی صرفاً یک ضعف فردی نیست و پیشگیری از آن مستلزم مداخلات نهادی و سیاست‌گذاری‌های حمایتی در نظام آموزشی است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

A Three-Dimensional Analysis of Occupational Burnout Among School Counselors: Investigating Lived Experiences (Physical, Relational, and Work-Related Disenchantment) and a Model of Coping Strategies

نویسندگان English

Zahra Sadeghi Zefreh 1
Marziyeh Madani Far 2
1 student
2 assistant professor of AllamehTabatabei University
چکیده English

Background and Aim: Occupational burnout among school counselors in high-pressure environments is a significant challenge affecting their mental health and counseling quality. This study aimed to explain burnout dimensions based on counselors’ lived experiences and model their coping strategies.
Method: This qualitative study used thematic analysis (Braun and Clarke’s framework). The population comprised female junior high school counselors in Isfahan (District 4). Through purposive criterion sampling (minimum 5 years experience, self-reported chronic burnout), 12 participants were selected. Data were collected via semi-structured interviews (2025) and analyzed using MAXQDA. Member checking and peer debriefing ensured validity.
Results: Analysis yielded 40 initial codes, 23 sub-themes, and 4 main themes. The themes included three burnout dimensions: “physical and psychological exhaustion”, “relational exhaustion”, and “work deterrence”; alongside one theme of “operational coping strategies” (e.g., consulting colleagues, making work meaningful).
Conclusion: Although counselors use individual-centered strategies to manage burnout, these are insufficient against chronic structural pressures (e.g., role overload). Thus, burnout is not merely an individual weakness; preventing it requires institutional interventions and supportive educational policymaking.

کلیدواژه‌ها English

Occupational Burnout
School Counselors
Thematic Analysis
Work Inhibition
Coping Strategies Model

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 21 تیر 1405