نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان

• زهرا صادقی زفره ¹
• مرضیه مدنی فر ²

¹ دانشجوی کارشناسی ارشد مشاوره دانشگاه علامه طباطبائی

² استادیار دانشگاه علامه طباطبائی

چکیده

زمینه و هدف: فرسودگی شغلی مشاوران مدارس، به‌ویژه در محیط‌های پرفشار عاطفی، چالشی مهم است که سلامت روان آنان و کیفیت خدمات مشاوره‌ای را تحت تأثیر قرار می‌دهد. این پژوهش با هدف تبیین ابعاد فرسودگی شغلی بر اساس تجربه زیسته مشاوران و مدل‌سازی راهکارهای مقابله‌ای آنان انجام شد.
روش: این مطالعه کیفی با روش تحلیل مضمون بر اساس چارچوب شش‌مرحله‌ای براون و کلارک انجام گرفت. جامعه پژوهش مشاوران زن مدارس متوسطه اول منطقه ۴ اصفهان بودند که 12 نفر از آنان با نمونه‌گیری هدفمند ملاکی (حداقل 5 سال سابقه کاری و خوداظهاریِ فرسودگی مزمن) انتخاب شدند. داده‌ها در بهار و تابستان ۱۴۰۴ از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری و با نرم‌افزار MAXQDA تحلیل شدند. برای روایی یافته‌ها، از بازبینی مشارکت‌کنندگان و ارزیابی همتایان استفاده شد.
یافته‌ها: تحلیل داده‌ها به 40 کد اولیه، 23 مضمون فرعی و 4 مضمون اصلی منجر شد. مضامین اصلی شامل سه بُعد فرسودگی: «دل‌زدگی جسمانی و روانی» (خستگی عاطفی و نشانگان جسمی)، «دل‌زدگی ارتباطی» (تضعیف روابط با دانش‌آموزان، همکاران و مدیران) و «بازدارندگی از کار» (اجتناب شغلی و تمایل به کناره‌گیری) و یک مضمون «راهبردهای مقابله‌ای عملیاتی» (فردمحور، نظیر مشورت با همکاران، معنابخشی به کار و تعهد حرفه‌ای) بود.
نتیجه‌گیری: اگرچه مشاوران از راهبردهای فردمحور برای مدیریت فرسودگی بهره می‌برند، این راهبردها در برابر فشارهای ساختاری مزمن (مانند اضافه‌بار نقش و کمبود حمایت سازمانی) کافی نیستند. بنابراین، فرسودگی شغلی صرفاً یک ضعف فردی نیست و پیشگیری از آن مستلزم مداخلات نهادی و سیاست‌گذاری‌های حمایتی در نظام آموزشی است.

کلیدواژه‌ها

• فرسودگی شغلی
• مشاوران مدارس
• تحلیل مضمون
• بازدارندگی از کار
• مدل راهکارهای مقابله‌ای

موضوعات

• مشاوره شغلی

عنوان مقاله [English]

A Three-Dimensional Analysis of Occupational Burnout Among School Counselors: Investigating Lived Experiences (Physical, Relational, and Work-Related Disenchantment) and a Model of Coping Strategies

نویسندگان [English]

• Zahra Sadeghi Zefreh ¹
• Marziyeh Madani Far ²

¹ student

² assistant professor of AllamehTabatabei University

چکیده [English]

Background and Aim: Occupational burnout among school counselors in high-pressure environments is a significant challenge affecting their mental health and counseling quality. This study aimed to explain burnout dimensions based on counselors’ lived experiences and model their coping strategies.
Method: This qualitative study used thematic analysis (Braun and Clarke’s framework). The population comprised female junior high school counselors in Isfahan (District 4). Through purposive criterion sampling (minimum 5 years experience, self-reported chronic burnout), 12 participants were selected. Data were collected via semi-structured interviews (2025) and analyzed using MAXQDA. Member checking and peer debriefing ensured validity.
Results: Analysis yielded 40 initial codes, 23 sub-themes, and 4 main themes. The themes included three burnout dimensions: “physical and psychological exhaustion”, “relational exhaustion”, and “work deterrence”; alongside one theme of “operational coping strategies” (e.g., consulting colleagues, making work meaningful).
Conclusion: Although counselors use individual-centered strategies to manage burnout, these are insufficient against chronic structural pressures (e.g., role overload). Thus, burnout is not merely an individual weakness; preventing it requires institutional interventions and supportive educational policymaking.

کلیدواژه‌ها [English]

• Occupational Burnout
• School Counselors
• Thematic Analysis
• Work Inhibition
• Coping Strategies Model