نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان

• فردین دارابی میدانی
• محمدرسول تکبیری

دکتری علوم قرآن و حدیث دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه علّامه طباطبائی، تهران، ایران

چکیده

سلامت روان به‌عنوان یکی از ارکان کلیدی کیفیت زندگی تحت تأثیر عوامل معنوی و روان‌شناختی قرار دارد. قرآن کریم به‌عنوان منبع اصلی هدایت، مفاهیم مهمی مانند «رضا»، «شکر» و «امید» را معرفی می‌کند که اجزای بنیادین سلامت روان را تشکیل می‌دهند. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی-تحلیلی، به بررسی عمیق این سه مفهوم در آیات قرآن و تطبیق آن‌ها با نظریه‌های روز روان‌شناسی، به‌ویژه روان‌شناسی مثبت‌نگر و معناگرا می‌پردازد. با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی و کمی، داده‌ها از طریق نظرسنجی‌ها و تحلیل متون جمع‌آوری شده است. نتایج نشان می‌دهد که پذیرش تقدیر الهی (رضا) می‌تواند به بهبود تاب‌آوری و کاهش اضطراب و افسردگی کمک کند. همچنین، قدردانی از نعمت‌ها (شکر) به افزایش احساسات مثبت و کاهش استرس منجر می‌شود و به‌عنوان مداخله مؤثر در بهبود کیفیت زندگی شناخته می‌شود. داشتن نگرش مثبت و امیدوارانه به آینده (امید) نیز به تقویت روحیه و افزایش تاب‌آوری افراد کمک می‌کند. این ارتباط میان مفاهیم دینی و نظریه‌های روان‌شناسی مدرن، چشم‌انداز جدیدی برای مشاوره و درمان‌های روان‌شناختی اسلامی ایجاد می‌کند و می‌تواند به‌عنوان راهکار مؤثری برای ارتقاء سلامت روان در جامعه مدرن مورد استفاده قرار گیرد. در نهایت، این مطالعه تأکید دارد که پیوند میان آموزه‌های دینی و رویکردهای علمی می‌تواند به بهبود کیفیت زندگی و سلامت روان افراد کمک کند.

کلیدواژه‌ها

• سلامت روان
• قرآن
• رضا و شکر و امید
• روان‌شناسی مثبت‌نگر
• معناگرایی

موضوعات

• پژوهش های مشاوره ای مبتنی بر فرهنگ ایرانی اسلامی

عنوان مقاله [English]

The Qur’anic Model of Mental Health with Emphasis on the Concepts of Contentment, Gratitude, and Hope

نویسندگان [English]

• Fardin Darabi Meydani
• Mohammad Rasoul Takbiri

PhD in Quran and Hadith Sciences at the Faculty of Theology and Islamic Studies, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran

چکیده [English]

Mental health is a crucial aspect of human quality of life, influenced by spiritual and psychological factors. The Holy Quran serves as a primary source of guidance, highlighting key concepts such as “Rida” (contentment), “Shukr” (gratitude), and “Raja” (hope), which are essential for mental well-being. This study uses a descriptive-analytical approach to examine these concepts within Quranic verses and align them with contemporary psychological theories, particularly positive psychology. Employing both qualitative and quantitative content analysis methods, data was collected through surveys and textual analysis. Findings reveal that acceptance of divine destiny (Rida) enhances resilience and reduces anxiety and depression. Additionally, practicing gratitude (Shukr) increases positive emotions and decreases stress, while maintaining a hopeful outlook (Raja) acts as a motivating force for achieving goals and overcoming challenges. The interplay between these religious concepts and modern psychological theories offers a fresh perspective for Islamic psychological counseling. This model is proposed as an effective strategy to promote mental health in today’s society. Given the complexities of contemporary life, it is essential to integrate spiritual and psychological aspects into treatment and counseling processes. Ultimately, this study underscores that combining religious teachings with scientific approaches can significantly improve individuals’ quality of life and mental health.

کلیدواژه‌ها [English]

• Mental Health
• Qur’an
• Contentment &Gratitude &Hope
• Positive Psychology
• Meaning-Centered Approaches