تدوین الگوی مفهومی رضایت از ازدواج در بستر خانواده‌ سالم: مبتنی بر بافت فرهنگی

نوع مقاله: مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه مشاوره دانشگاه علامه طباطبائی

2 دانشجوی دکتری مشاوره دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران

3 دکتری فلسفه اخلاق دانشگاه قم و مدرس دانشکده رفاه تهران

چکیده

از مهم‌ترین ملاک‌های سلامت کانون خانواده و از پایه‌های رابطه زوجی رضایت از ازدواج است که مفهومی وابسته به بستر خانواده و بافت فرهنگی جامعه است. هدف این پژوهش، تدوین الگوی مفهومی رضایت از ازدواج در بستر خانواده سالم بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و بر اساس روش داده بنیاد انجام شد. ابزار پژوهش، مصاحبه عمیق بود که تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند از 21 نفر از زوجین رضایتمند شهر تهران بود. تحلیل مصاحبه‌ها به شناسایی 145 کد باز، 25 کد محوری و کد انتخابی «مراقبت از ثبات و تعالی‌بخشی رابطه زوجی» منتهی شد. بر اساس الگوی پارادایمی یافته‌ها آنچه به‌عنوان عوامل مؤثر بر شکل‌گیری رضایت از ازدواج استخراج شد عبارت است از شرایط علّی و عوامل مداخله‌گر تعاملی و فرهنگی-اجتماعی‌ که در رضایت از ازدواج نقش داشتند. موانع موجود در فرایند رضایتمندی زوجین، عوامل تنش‌زای افقی و پیرامونی بود که راهبردهای مقابله با این موانع، شامل تعالی خویشتن، مدیریت بحران و فعال‌سازی سازوکار‌های ثبات‌بخش و ارتقاءبخش رابطه زوجی مانند استعانت از باورها و رفتارهای دینی، صبوری و سازگاری بود. ازجمله پیامدهای رضایت از ازدواج، پیامدهای فردی (نظیر شادکامی)، زوجی (نظیر احساس امنیت از رابطه) و فرهنگی- اجتماعی (نظیر فرزندپروری موفق و مقبولیت اجتماعی) بود. می‌توان نتیجه گرفت مراقبت از ثبات و تعالی‌‌بخشی رابطه زوجی، رضایت از ازدواج را به همراه داشت. رابطه زوجی همانند نهالی در معرض آسیب و موانع رشد است؛ برای حفظ و رشد این نهال مراقبت‌هایی لازم است تا بتوان شاهد ثمره‌های آن شد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Conceptual Model Codification of Marital Satisfaction in Healthy Family: Based on Cultural Context

نویسندگان [English]

  • javad Khodadadi Sangdeh 1
  • Azam Kalaee 2
  • Morteza GohariPour 3
1 Counseling Department. Faculty of Psychology and Educational Sciences, University of Allameh Tabatabai, Tehran, Iran
2 Islamic Azad University, Science and Research Branch, Tehran, Iran
3 Philosophy Department. University of Qom, Refah University, Tehran, Iran.
چکیده [English]

Marital satisfaction is considered as one of the most important criteria of a healthy family and from the basics of a couple relationship that is the concept dealt with the family and cultural contexts of society. The purpose of this study has been the codification of a conceptual model in the healthy family context.
It has been done in the qualitative approach and it is based on grounded theory. The research instrument has been progressed through deep interviews until theoretic saturation. Twenty one satisfied couples have been sampled and interviewed in Tehran.
Analysis has resulted 145 open codes, 25 axial codes and a selective code named the care of marital relation stability and its upgrade. According to paradigm model of findings, what is extracted as the efficient factors of forming marital satisfaction included causal conditions and Interfering factors including interactive causal and socio-cultural components have also played roles in marital satisfaction. Obstacles existing on the way of couples' satisfaction process have included the horizontal stress factor and the level system; Contrast these barriers, strategies including self-eminency, crisis management and activation of mechanisms making couple relation stable and upgrade such as belief acceptance and religious behaviors, patience and compatibility have been adopted. Marital satisfaction phenomena had individual (as happiness), couple (as feeling secure in relation) and socio-cultural (as successful parenting and social acceptability) consequences for them.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Marital satisfaction
  • satisfied couples
  • family health
  • Cultural context
آزادی ‌فرد، صدیقه و امانی، رزیتا. (1395). رابطه باورهای ارتباطی و سبک‌های حل تعارض با رضایت زناشویی. دو فصلنامه علمی- پژوهشی روان‌شناسی بالینی و شخصیت (دانشور رفتار)، 14(2)، 39-47.
اشتراوس، انسلم و کربین، جولیت. (1998). مبانی پژوهش‌ کیفی فنون و مراحل تولید نظریه زمینه‌ای. ترجمه ابراهیم افشار (1391)، تهران: نشر نی.
امینی‌نژاد، مینا و شاه‌نظری، مهدی. (1395). پیش‌بینی رضایت زناشویی بر اساس شیوه‌های فرزندپروری ادراک شده و سبک‌های هویت. فصلنامه روانشناسی تربیتی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تنکابن، 7(2)، 31-42.
حاتمی ورزنه، ابوالفضل؛ اسمعیلی، معصومه؛ فرح‌بخش، کیومرث و برجعلی، احمد. (1395). ارائه الگوی ازدواج پایدار رضایمتند، یک پژوهش گراند تئوری. مجله مشاوره و روان‌درمانی خانواده، 6(1)، (پیاپی 21)، 120-149.
خدادادی، جواد؛ نظری، محمدعلی؛ احمدی، خدابخش و حسنی، جعفر. (1393). شناسایی شاخص‌های ازدواج موفق: مطالعه‌ای کیفی و اکتشافی. فصلنامه مطالعات راهبردی ورزش و جوانان، 13(25)، 9-24.
رسولی، یوسف و فلاحت، عنایت‌الله. (1392). تأثیر روش فعال حل مسئله بر تعارضات زناشویی در شهر یاسوج. ارمغان دانش، مجله علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی یاسوج، 18(10)، 859-866.
سلطانی، مهدی. (1390). الگوی ساختار خانواده مطلوب از دیدگاه اسلامی. معرفت فرهنگی اجتماعی، 3، 171-143.
سهرابی، احمد و امانی، احمد. (1391). رضایت زناشویی و انصاف: واکنش به بی‌انصافی در بازی اولتیماتوم. فصلنامه مشاوره و روان‌درمانی خانواده، ویژه‌نامه خانواده و طلاق، 1(7)، 53-63.
عباسی، روح‌الله و رسول‌زاده طباطبائی، کاظم. (1388). رضایتمندی زناشویی و تفاوت‌های فردی، نقش عوامل شخصیتی. مجله علوم رفتاری، 3(3)، 237-242.
فتحی، الهام؛ اسمعیلی، معصومه؛ فرح بخش، کیومرث و دانش‌پور، منیژه. (1394). حیطه‌های تعارض و استراتژی‌های حل آن در زوجین رضایتمند. فصلنامه فرهنگ مشاوره و روان‌درمانی، 6(24)، 29-54.
گیتی پسند، زهرا؛ فرح بخش، کیومرث؛ اسمعیلی، معصومه و ذکایی، محمد سعید. (1393). بررسی‌ مؤلفه‌های معنای زندگی، ازدواج و زندگی مشترک در زوجین رضایتمند زناشویی. روان‌شناسی دین، 8(2) پیاپی 30، 18-5.
محسن‌زاده، فرشاد؛ مرادی کوچی، سمیرا و خدادادی سنگده، جواد. (1393). مطالعه‌ی پدیدارشناختی دلایل رضایت از ازدواج (از دیدگاه زنان راضی از ازدواج). مطالعات راهبردی زنان، فصلنامه شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده، 17(65)، 7-36.
موسوی، سیده فاطمه. (1395). بررسی تعاملات، سبک‌های حل تعارض و کیفیت زناشویی؛ تحلیل روند مبتنی بر سن و طول مدت ازدواج. فصلنامه فرهنگی- تربیتی زنان و خانواده،10(34)، 25-50.
مهدی‌پور بازکیایی، مونا و صداقتی فرد، مجتبی. (1394). بررسی رابطه بین رضایت زناشویی و صمیمت زوجین با سازگاری در خانه. فصلنامه روانشناسی تحلیلی- شناختی، 6(22)، 21-31.
نامنی، ابراهیم و خدادادی، علی‌اکبر. (1398). بررسی اثربخشی آموزش غنی‌سازی روابط خانوادگی میلر بر بهزیستی روان‌شناختی و خشونت زناشویی از نگاه زنان آزار دیده. فصلنامه فرهنگ مشاوره و روان‌درمانی، 10(38)، 147-176.
ناموران گرمی، کبری؛ مرادی، علیرضا؛ فرزاد، ولی‌اله و زهراکار، کیانوش. (1396). تعیین ابعاد سازگاری زناشویی در زوج‌های ایرانی: یک مطالعه ایرانی. مجله سلامت و مراقبت، 19(3)، 182-194.
نصراللهی، سارا و تمدنی، مجتبی. (1397). شناسایی الگوهای رفتاری تداوم دهنده مشکلات زناشویی. فصلنامه فرهنگ مشاوره و روان‌درمانی، 9(34)، 57-75.
نصیری ده‌ سرخی، راضیه و موسوی، سیده فاطمه. (1394). مطالعه هسته‌های رضایت جنسی و رضایت زناشویی در زنان متأهل شهر اصفهان. رویش روان‌شناسی، 4(11)، 135-152.
یوسفی، ناصر و عزیزی، آرمان. (1397). تبیین مدلی برای پیش‌بینی تعارض زناشویی بر اساس تمایزیافتگی و تیپ‌های شخص. فصلنامه فرهنگ مشاوره و روان‌درمانی، 9(35)، 57-78.
Amato, P. R, & Keith, B, (2011). Parental divorce and Adult well-being: A Meta- Analysis. Journal of Marriage and Family, n. 1, p. 43-58.
Amato, P. R., & Cheadle, J. E. (2008). Parental Divorce, Marital Conflict and Children›s Behavior Problems: A Comparison of Adopted and Biological Children. Social Forces, 86(3): 1139-1161.
Amato, P.R, et al, (2005). Parental Divorce, Marital Conflict, and Offspring Well-Being during Early Adulthood. Social Forces, n. 73, p. 895-915.
Ay,E, & Okanli, A. (2018). An Analysis of Marital Satisfaction and Perceived Social Support in Mothers with Cancer-Diagnosed Children. International Journal of Caring Sciences, 145-156.
Byers, E. S. (2005). Relationship satisfaction and sexual satisfaction: a longitudinal study of individuals in longterm relationships. J Sex Res, 42(2): 113-8.
Carr A. (2006). Family therapy: concept, process and practice. London: Wiley.
Çağ, P., & Yıldırım, İ. (2018). The mediator role of spousal self-disclosure in the relationship between marital  satisfaction and spousal support. Educational Sciences: Theory & Practice, 18, 701–736.
Colamussi, A. L. (2013). Iranian Women in Marriage: An Exploratory Study. Doctoral dissertation in Couple and Family Therapy. Alliant International University.
Diener, E., Emmons, Larsen, R., Griffin, R. (2013).The satisfaction with life scale.The society for personality assessment.Inc, 71-74.
Dew, J., & Wilcox, W.B. (2011). If Momma ain’t happy: Explaining declines in marital satisfaction among new mothers. Journal of Marriage and Family, 73,1–12.
Froyen, L.C., Skibbe, L.E., Bowles, R.P., Blow, A.J., & Gerde, H.K. (2013). Marital Satisfaction, Family Emotional Expressiveness, Home Learning Environments, and Children’s Emergent Literacy. Journal of Marriage and Family, 75, 42-55.
Fallu, J S, Janosz, M, Briere, F N, Descheneaux, A, Vitaro. F, & Tremblay, R, E. (2010). Preventing disruptive boys from becoming heavy substance users duringadolescence: A longitudinal study of familial and peer-related protective factors. Addictive Behaviors, 35(3): 1072-1074.
Gottman, J. M., & Notarius, C. I. (2000). Decade review: Observing marital interaction. Journal of Marriage & the Family, 62(4),927-947.
Greef, P. A., & Malherbe L. (2001). Intimacy and Marital Satisfaction in Spouses. Journal of sex & Marital therapy. 27: 247-257
Guba, E.G. & Lincoln, Y. S. (1989). Fourth Generation Evalation. Newbury park, CA: Sage.
Greeff, A.P. and De Bruyne, A.T. (2000). Conflict management style and marital satisfaction. Journal of Sex & Marital Therapy, 26(4), 321-334.
Huston, T. L, (2000). "The social ecology of marriage and other intimate unions". Journal of  Marriage and the Family, n. 62, p. 298-320.
Heaton, T.B, & Pratt, E.L.) 1990. (The effects of religious homogamy and marital satisfaction and stability. Journal of Family Issues, 11, 191-207.
Ingram, J. R. (2010). Money stories of successful long-term married couples. ProQuest Dissertations and Theses. Texas woman,s university.
Kasapoğlu, F., & Yabanigül, A. (2018). Marital satisfaction and life satisfaction: The mediating effect of spirituality. Spiritual Psychology and Counseling, 3, 177–195.
Khodayari Fard, M., Shahabi, R., & Zardkhaneh, S. (2013). Religiosity and Marital Satisfaction. Procedia social and behavioral science, 82, 307- 311.
Mirzakhani, F., Khodadadi Sangdeh, J & Nabipour A R. (2019). Marital factors affecting addiction among Iranian women: a qualitative study. Journal of Substance Use, DOI: 10.1080/14659891.2019.1659867.1-6.
Myers, D. (2009). The friends and faith of happy people American psychologist. 55(1), 56-57.
Nimtz, M. A. (2011). Satisfaction and contributing factors in satisfying long terms marriage: A phenomenological study. (Doctoral Thesis). Liberty University, Virginia.
Olson, D. H. & Olson, A. K. (1997). Enrich Canada, Ins. Journal Of Family Minstry, 11(4), 28-53.
Parra-Cardona, J. R, & Busby, D. M, )2006). Exploring Relationship Functioning in Premarital Caucasian and Latino/a Couples: Recognizing and Valuing Cultural Differences. Journal of Comparative Family Studies, n. 37, p. 345-357.
Parker, R. (2000). How partners in long-term relationships view marriage. Family Matter Autmn, 74-87.
Oprisan, E, & Cristea, D. )2012(. A few variables of influence in concept of marital satisfaction. Journal of Social and Behavioral Sciences, v.33, p. 468-472.
Rebello, K. Junior,M & Brito, C,S. (2014). Fundamental Factors in Marital Satisfaction: An Assessment of Brazilian Couples. Federal University of Pará—UFPA, Belém, PA, Brazil. Psychology, 5, 777-784. Published Online May 2014 in SciRes.
Rogoff, L. (2013). The Influence of Family Communication Patterns, Marital Typology, and Level of Intimacy on Marital Satisfaction for Couples Living in the United States. Doctoral dissertation in clinical psychology. Walden University.
Scott J. (2006). Family and gender roles: how attitudes are changing [Online]. [cited 2006 Sep]; Available from: URL: http://www.genet.ac.uk/workpapers/GeNetp21.pdf.
Sorokowska, A. (2017). Marital Satisfaction, Sex, Age, Marriage Duration, Religion, Number of Children, Economic Status, Education, and Collectivistic Values: Data from 33 Countries. Front. Psychol. 8:1199. doi: 10.3389/fpsyg.2017.01199. 1-7.
Walton, E.; & Takeuchi, D. T. (2010). Family Structure, Family Processes, and WellBeing Among Asian Americans: Considering Gender and Nativity. Journal of Family Issues, 31(3), 301- 332.